“Galeria u Strasza” otworzyła swoje podwoje dla artystów i gości w pewien zimowy piątek 26 lutego 2021 roku. Mieści się w zabytkowych pomieszczeniach Wojewódzkiego Domu Kultury w Kielcach, gruntownie wyremontowanych i dostosowanych do potrzeb ekspozycyjnych zgodnie z wytycznymi przedstawionymi przez opiekunów merytorycznych tego miejsca i zarazem jego zarządców – artystów zrzeszonych w Okręgu Świętokrzyskim Związku Polskich Artystów Fotografików.

Na patrona tej galerii wybraliśmy ojca polskiej fotografii – Maksymiliana Strasza.

Warto w tym miejscu przybliżyć jego losy i wyjaśnić, dlaczego to właśnie on został patronem tego miejsca.

Maksymilian Strasz (ur. 1804 w Ojrzanowie na Mazowszu, zm. w 1885 r. w Warszawie, gdzie został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim) ukończył Szkołę Inżynierii Cywilnej, a później Wydział Sztuk Pięknych i Miernictwa Uniwersytetu Warszawskiego. Był człowiekiem wielu talentów: fotografem, wynalazcą, inżynierem i architektem.

Odbył praktyczne studia zagraniczne w Niemczech, Holandii i Wielkiej Brytanii. W czasie powstania listopadowego służył w kwatermistrzostwie wojska polskiego. Po 1833 r. został inżynierem wojewódzkim województwa augustowskiego, a w sierpniu 1837 r. inżynierem gubernialnym w Kielcach. W ramach pełnionych obowiązków nadzorował utrzymanie i budowę dróg lądowych i wodnych. Był autorem niezrealizowanych projektów budowy nowego gmachu rządu gubernialnego oraz nowej siedziby Dyrekcji Szczegółowej Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego, rozbudował szpital miejski, kontynuował prace przy parku miejskim. W 1840 r. zaprojektował i wybudował własną kamienicę przy ul. Dużej. W 1844 r. opuścił Kielce i przeniósł się do Warszawy.

Interesował się optyką i nowym wynalazkiem – fotografią. Już 13 lipca 1839 r. – a więc jeszcze przed opublikowaniem szczegółów techniki dagerotypii – Strasz opublikował w “Wiadomościach Handlowych i Przemysłowych” artykuł pt. “Sposób przenoszenia na papier przedmiotów za pomocą camera obscura przez wpływ samego światła”. Publikacja ta była poświęcona innej technice fotograficznej: kalotypii. W przypisie do jego tekstu redakcja informowała, że autor jako dowód sukcesu tego doświadczenia przesłał dwie odbitki – i wszyscy zainteresowani mogli je zobaczyć. Obiektywnie więc patrząc, było to dokonanie na światową skalę, jednakże ze względu na fakt, iż Polska znajdowała się pod zaborami (Kielce były wtedy w strefie zaboru rosyjskiego), wydarzenie to zostało zmarginalizowane i przeszło bez większego echa.

O kolejnych próbach Strasza związanych z tą techniką nic nie wiadomo. Zainteresował się natomiast dagerotypią, której poświęcił kolejne teksty, opublikowane w październiku i listopadzie tego samego roku. W 1857 r. ukazał się jego podręcznik zatytułowany “Fotografja, czyli zbiór środków używanych do zdejmowania obrazów za pomocą światła na papierze lub szkle, ułożony do praktycznego zastosowania, podług dzieł hr. de la Sor i Texier, Le Graya i Brebissona”. W kolejnych latach (1860, 1862 i 1866) zostały opublikowane jego dalsze części.

Maksymilian Strasz został dotychczas upamiętniony:

• nadaniem jednej z ulic w Kielcach jego imienia,
• wydaniem znaczka z jego podobizną z okazji 150-lecia polskiej fotografii (znaczek zaprojektował Stefan Małecki, widniał na nim nominał 40 zł, opublikowała go w 1989 roku Poczta Polska),
• ustanowieniem przez Zarząd Główny Związku Polskich Artystów Fotografików w Warszawie pamiątkowego Medalu 150-lecia Fotografii z wizerunkiem Maksymiliana Strasza (awers) projektu kieleckiego artysty rzeźbiarza Sławomira Micka (1989).

2021 r. Decyzja Zarządu Okręgu Świętokrzyskiego Związku Polskich Artystów Fotografików w Kielcach o uczynieniu Maksymiliana Strasza patronem galerii fotografii mieszczącej się w gmachu Wojewódzkiego Domu Kultury w Kielcach stanowi ukoronowanie dotychczasowych wysiłków na rzecz upamiętnienia odkryć i dokonań tego wyjątkowego naukowca i artysty.