Charakterystyczne maski, olbrzymie szpiczaste kolorowe czapy, długie brody, odwrócone na wierzch kożuchy, garby, słomiane buty i powrósła (sznury zrobione ze słomy) – tak prezentują się Brodacze ze Sławatycz, niezwykli kolędnicy z Lubelszczyzny, których już 6 grudnia będzie można spotkać podczas III Świętokrzyskiego Jarmarku Bożonarodzeniowego w Wojewódzkim Domu Kultury w Kielcach!
Brodacze to jedna z najbardziej niezwykłych, oryginalnych i rozpoznawalnych tradycji ludowych w Polsce. Zwyczaj kultywowany jest w Sławatyczach, niewielkiej miejscowości położonej nad Bugiem, przy granicy z Białorusią. Ma ona swoje źródło w czasach przedchrześcijańskich, kiedy na przełomie starego i nowego roku praktykowano specjalne obrzędy.
Tradycyjnie przebierańcy wychodzą na ulice Sławatycz w trzy ostatnie dni grudnia, od 29 do 31 grudnia. Kolędują, składają mieszkańcom życzenia noworoczne i symbolicznie żegnają mijający rok, odpędzając to, co złe. Witają nadchodzący czas z nadzieją na pomyślność.
Symbolika stroju Brodaczy ze Sławatycz:
- Maska Brodacza wykonana jest ze starej pomarszczonej skóry, z jaskrawym obrysem ust, oczu lub nosa, najczęściej białym lub czerwonym, z dodatkowymi, zwykle białymi kropkami lub cętkami na policzkach lub pod oczami. Zakrywa całą twarz kolędnika włącznie z ustami. Jej funkcją jest ochrona przed złymi mocami. Przedstawia ona postacie z zaświatów.
- Długa broda wykonana jest z lnu – symbolizuje długie życie, doświadczenie i bogactwo przeżyć.
- Czapa – stożkowata i wysoka na około 80 cm. Ozdabia się ją kolorowymi kwiatami i wieloma długimi zwisającymi wstążkami z bibuły. Czapa ze względu na swój kształt symbolizuje sięganie ku niebu. Kolorowe kwiaty i wstążki w środku zimy oznaczają witalność i ożywienie.
- Odwrócony kożuch symbolizuje obfitość i dostatek.
- Garb – jako objaw starości oznacza wysiłek, który został wykonany w przemijającym roku. Według wierzeń ludowych jego dotknięcie przynosi szczęście.
- Słoma – z której wykonane są buty i powrósła w pasie – według wierzeń ludowych pomaga w nawiązaniu kontaktu z zaświatami.
W niedzielę, 6 grudnia, Brodacze ze Sławatycz zawitają do Kielc. Będą gośćmi III Świętokrzyskiego Jarmarku Bożonarodzeniowego w WDK w Kielcach. Będzie to niepowtarzalna okazja, by z bliska poznać tę niezwykłą tradycję, spotkać jej barwnych przedstawicieli i przekonać się, jak niezwykłe i fascynujące jest polskie dziedzictwo ludowe!
Brodacze ze Sławatycz
- 6 grudnia 2026 r. (niedziela), godz. 15.00 – 18.00, Wojewódzki Dom Kultury w Kielcach
Zapraszamy na spotkanie z tradycją, która zachwyca, intryguje i łączy pokolenia!
_______
Fot.: Autorstwa Regionalny Instytut Kultury w Katowicach, CC BY 4.0, https://commons.wikimedia.org/
Źródło: Katarzyna Smyk, Brodacze ze Sławatycz. O rekonstrukcji semantyki stroju obrzędowego, [w:] J. Adamowski, M. Wójcicka (red.), Tam na Podlasiu, T. 5, Codzienny i świąteczny ubiór ludności południowego Podlasia, Wola Osowińska: Gminny Ośrodek Kultury w Borkach z/s w Woli Osowińskiej, 2014, s. 61 – 80.
